BŁAUT SŁAWOMIR
Autorka hasła: Barbara Tyszkiewicz

BŁAUT SŁAWOMIR
Autorka hasła: Barbara Tyszkiewicz

1930-2014

Tłumacz, krytyk literacki.

Zob. też: PRZEKŁADY, OPRACOWANIA (wybór)

BIOGRAM

Urodzony 17 grudnia 1930 w Lublinie; syn Antoniego Błauta, zawodowego oficera Wojska Polskiego, i Ireny z Larkowskich, nauczycielki. W 1949 ukończył Liceum im. Jana Zamojskiego w Lublinie i podjął studia z zakresu polonistyki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Debiutował jako krytyk literacki w 1951 recenzją książki J. Tuwima pt. Pegaz dęba czyli panopticum poetyckie, ogłoszoną na łamach „Tygodnika Powszechnego” (nr 36). Po uzyskaniu absolutorium przeprowadził się w 1952 do Warszawy, gdzie rozpoczął pracę na stanowisku redaktora w dziale literackim w Instytutu Wydawniczego „PAX”. W następnych latach zatrudniony był jako kierownik literacki, kolejno w tygodnikach „Dziś i Jutro” (1954-56) i „Kierunki” (1956-57) oraz jako redaktor w dziale literackim tygodnika „Za i Przeciw” (1957-1958). W 1958-1962 współpracował z „Tygodnikiem Powszechnym” (środowiskowe kontakty z zespołem redakcyjnym zerwał w 1965, uniemożliwiając planowane przez Wydział II Departamentu IV MSW pozyskanie go jako Tajnego Współpracownika do inwigilacji tzw. warszawskiej grupy „Tygodnika Powszechnego”). Ogłaszał artykuły, eseje, i recenzje literackie, w których podejmował tematy z pogranicza religii, kultury i historii najnowszej. Jako tłumacz debiutował w 1963 przekładem książki J. de Hartoga pt. Mary. W następnych latach rozwijał działalność translatorską z literatury niemieckojęzycznej oraz pracował w Telewizji Polskiej, najpierw w Redakcji Sensacji i Fantastyki (1963-71), a później jako kierownik redakcji poniedziałkowego Teatru Telewizji (1972-74). Od 1968 należał do ZLP (do rozwiązania Związku w 1983). W 1974-86 był zatrudniony w Redakcji Germańskiej Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”. W 1986, ze względu na stan zdrowia, zrezygnował z pracy etatowej i zajął się głównie twórczością przekładową; sporadycznie (i na różnych łamach) publikował drobne teksty z zakresu krytyki literackiej i publicystyki kulturalnej. W 1987 został członkiem Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich, w 1989 – SPP, w 1993 – Polskiego PEN Clubu. Był współredaktorem (z Joanną Konopacką) wielotomowej edycji Dzieł G. Grassa, wydawanej od 1994 przez Polnord – Wydawnictwo Oskar. Za przekłady z języka niemieckiego uhonorowany został nagrodami: Robert-Bosch-Stiftung i Deutsches Polen Institut (1981), nagrodą Stowarzyszenia Autorów „Zaiks” (1985), nagrodą Ministra Oświaty, Kultury i Sportu Austrii (1987), nagrodą szwajcarskiej fundacji kulturalnej „Pro Helvetia” (1988), nagrodą Polskiego PEN Clubu (1992). W 1988 otrzymał nagrodę im. H.Ch. Andersena, przyznawaną przez Międzynarodowe Kuratorium Książki Dziecięcej (IBBY), w 2010 – Nagrodę Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury. Odznaczony Srebrnym (1966) i Złotym (1984) Krzyżem Zasługi.

W 1955 ożenił się z Janiną Kadler, dziennikarką (zmarła w 2014). Zmarł 20 maja 2014 w Warszawie. Tam też (na Cmentarzu Komunalnym Północnym) został pochowany.

Przekłady i adaptacje

    1. de Hartog: Mary. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1963, 178 s.

    Adaptacja radiowa: Adaptacja: K. Radowicz. Reżyseria: J. Bołgaty. Radio (Rozgłośnia PR Gdańsk) 1970.

    1. Mackie: Cała prawda. [Utwór dramatyczny]. Wyst.: Przekł. i adaptacja: S. Błaut. Reżyseria: J. Morgenstern. Telewizja Polska 1963.
    2. i C. Christie: Wielkie Derby. [Utwór dramatyczny]. Wyst.: Przekł. i adaptacja: S. Błaut. Telewizja Polska 1964.
    3. F. Walter: Pan Tourel. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1965, 225 s.
    4. Seuren: Rezerwat. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1966, 215 s.
    5. Valentin: Zagubieni. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1966, 379 s.
    6. Bartsch: Łowy na wrony. [Powieść]. Wstęp: S. Lichański. Warszawa: PIW 1967, 147 s.
    7. Helwig: Nieugięci. [Opowiadania]. Warszawa: PIW 1967, 162 s.
    8. Popplewell: Pułapka. [Utwór dramatyczny]. Przekł. i adaptacja telewizyjna: S. Błaut. Wyst. Telewizja Polska 1967.
    9. Weiss: Rozmowa trzech idących. [Opowiadania]. Warszawa: PIW 1967, 84 s.
    10. Hartling: Niembsch albo Bezruch. Suita. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1968, 188 s.
    11. Kant: Aula. [Powieść]. Warszawa: PIW 1968, 425 s. Wyd. 2 tamże 1979.

    W wyd. 2 omyłkowo nie podano na karcie tytułowej nazwiska tłumacza.

    1. Marsh: Rocznica. [Utwór dramatyczny). Wyst.: Reżyseria: M. Broniewska. Telewizja Polska 1968.
    2. Hilsbecher: Tragizm, absurd i paradoks. Eseje. Wybór i wstęp: S. Lichański. Warszawa: PIW 1972, 251 s. Biblioteka Krytyki Współczesnej.
    3. Muschg: Odczarowanie. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1973, 678 s.
    4. Muschg: W lecie Zająca. [Powieść]. Warszawa: PIW 1973, 252 s. Proza Współczesna.
    5. Bachmann: Malina. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1975, 427 s. Wyd. nast.: wyd. 2 rozszerz. tamże 1980, wyd. nowe: Kraków: Wydawnictwo a5 2011.
    6. Handke: Krótki list na długie pożegnanie. Pełnia nieszczęścia. [Powieści]. Przekł. i posł.: S. Błaut. Warszawa: Czytelnik 1975, 295 s.
    7. Kant: Stopka redakcyjna. [Powieść]. Warszawa: PIW 1975, 420 s.
    8. Becker: Oszukiwałem władze. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1976, 280 s.
    9. von der Grün: Miejscami gołoledź. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1976, 278 s.
    10. Brinkmann: Oczy do patrzenia. Powieść w sześciu rozdziałach, z prologiem, interludium, jak również obszernym epilogiem zatytułowanym „Koniec i nowy początek”. Warszawa: PIW 1977, 396 s.
    11. Bernhard: Mróz. [Powieść]. Posł.: H. Orłowski. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1979, 293 s.
    12. Hauptmann: Dróżnik Thiel. W: Dawna nowela niemieckojęzyczna. [Antologia]. T. 2. Warszawa: PIW 1979, s. 391-418.
    13. von Doderer: Schody Strudlhofu albo Melzer i głębia lat. [Powieść]. Posł.: H. Bereza. T. 1-2 [Cz. 1-4]. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1979 [właśc. 1980], 340 + 541 s.
    14. Grass: Blaszany bębenek. [Powieść]. [Wstęp:] L. Bądkowski. T. 1-2. [Warszawa:] Nowa* 1979, 170 + 171 – 381 s. Wyd. nast.: Posł.: R. Bratny. Warszawa: PIW 1983, 633 s.; wyd. 2 [!] tamże 1984; Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1991, [wyd. 1, 2 rzut] tamże 1992; [wyd. 5] (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 1994, tamże: 1997, 1999, 2000, 2001, 2005, 2006 Bibl. Gdańska. Literatura; Warszawa: Porozumienie Wydawców 2000 Kanon na Koniec Wieku; Kraków: Mediasat Poland [2004] Kolekcja „Gazety Wyborczej”. XX wiek; [Warszawa]: TMMPolska/Planeta Marketing. Axel Springer Polska 2007, Dzieła Najwybitniejszych Noblistów, 25; Gdańsk: Oficyna Gdańska 2013. Dzieła.

    W wyd. 1 nie podano nazwiska tłumacza.

    Nagroda „Literatury na Świecie” w 1984.

    Adaptacje: radiowa: Adaptacja: B. Markowska. Reżyseria: W. Markiewicz. Radio 1997, – teatralne: pt.: Oskar-zm. Reżyseria: E. Ignaczak. Sopot, Teatr „Stajnia Pegaza” 1997, pt.: Blaszany bębenek. Reżyseria: A. Nalepa. Gdańsk, Teatr Wybrzeże 2007.

    1. Muschg: Motyw Albissera. [Powieść]. Posł.: M. Wydmuch. Warszawa: Czytelnik 1979, 524 s.
    2. Handke: Godzina prawdziwych odczuć. Leworęczna kobieta. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1980, 232 s.

    Adaptacja teatralna pt. Leworęczna kobieta. Adaptacja i reżyseria: M. Pęcikiewicz. Wrocław, Teatr Polski 2001.

    1. Hofstatter: Symbolizm. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe 1980, 364 s. Wyd. 2 tamże 1987.
    2. C. A. Richter: Drezno w połowie XIX stulecia. Przedstawione w 48 barwnych sztychach J. C. A. Richtera. Poprzedzone wstępem H. Knoblocha. Lipsk: Centralny Antykwariat NRD; Warszawa: Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe 1980, 48 k.
    3. Wolf: Wzorce dzieciństwa. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1981, 497 s.
    4. R. von Herzmanovsky-Orlando: Straszykoń w różanych sidłach. Opowieść dziwaczna. Posł.: H. Orłowski. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1982, 121 s.
    5. Wolf: Ni miejsca na ziemi. [Opowiadania]. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1982, 89 s.
    6. Kant: Pobyt. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1984, 502 s.
    7. Hutt: Niemieckie malarstwo i grafika późnego gotyku i renesansu. [Wstęp:] S. Michalski. Warszawa: PWN 1985, 372 s., [68] k.
    8. Ende: Nie kończąca się historia: od A do Z. [Powieść dla dzieci]. [Wstęp:] I. Korsak. Warszawa: Nasza Księgarnia 1986, 260 s. Wyd. nast.: wyd. 2 tamże 1994; wyd. [3] Wrocław: Siedmioróg; wyd. [4] Kraków: Znak 2010, wyd. [5] tamże 2014.

    Nagroda Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich w 1987.

    1. Grass: Psie lata. [Powieść]. Druk w odcinkach „Pomerania” 1986 nr 5-12, 1987 nr 1-10, 1988 nr 2. Wyd. osobne: Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1990, 542 s. Wyd. nast.: (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 1998; [Warszawa]: TMM Polska/Planeta Marketing. Axel Springer Polska 2007, Dzieła Najwybitniejszych Noblistów, 4.

    Adaptacja teatralna pt.: Było sobie kiedyś miasto. Przeł.: I. Naganowska, E. Naganowski, S. Błaut. Reżyseria: K. Babicki. Gdańsk, Teatr Wybrzeże 1994.

    1. Wolff: Kasandra. [Opowieść i cztery wykłady]. Przekł. powstał ok. 1988.

    Adaptacja teatralna: Reżyseria: K. Bukowski. Warszawa, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza 1991.

    1. Duel: Odkrywcy dawnej Ameryki. [Praca popularnonaukowa]. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe 1990, 533 s.
    2. Grass: Z dziennika ślimaka. [Powieść]. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1991, 232 s. Wyd. nast.: (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 1999.
    3. Mander: Kazuar. [Powieść]. Warszawa: PIW 1991, 326 s. Współczesna Proza Światowa.
    4. Grass: Spotkanie w Telgte. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1992, 181 s. Wyd. nast.: (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2000.
    5. Grass: Wróżby kumaka. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1992, 198 s. Wyd. nast.: (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 1999, tamże 2005.

    Wyd. jako dokument dźwiękowy. Czyta: A. Ferenc. Warszawa: Propaganda [2008], 1 płyta CD w formacie mp3.

    Adaptacje: filmowa: Reżyseria: R. Gliński. Ekranizacja 2005, – teatralne: Adaptacja: E. Tosza. Reżyseria: B. Tosza. Katowice, Teatr Śląski 1996; Reżyseria: K. Babicki. Gdańsk, Nadbałtyckie Centrum Kultury 2000.

    1. Grass: Szczurzyca. [Powieść]. Warszawa: PIW 1993, 538 s. Współczesna Proza Światowa. Wyd. nast.: (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2001.
    2. Grass: Dzieła. Pod red. S. Błauta i J. Konopackiej. Gdańsk: Polnord – Oskar 1994 –2014.

    Zawiera przekł. utworów poz. 26, 37, 40, 42, 43, 44, 46 50, 51, 52, 53, 54, 55, 58, 61, 62, 63.

    1. Grass: Turbot. [Powieść]. Wstęp: M. Janion. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 1995, 540 s.

    Adaptacja teatralna pt. Rybołóstwo. Reżyseria: E. Ignaczak. Sopot, Teatr „Stajnia Pegaza” 1999.

    1. Becker: Amanda bez serca. [Powieść]. Gdańsk: Polnord – Oskar 1996, 254 s.
    2. Broch: Hanna Wendling. [Opowiadanie]. Przełożył S. Błaut. Przekł. powstał przed 1997.

    Adaptacje: teatralna pt.: Dama z jednorożcem. Reżyseria: K. Lupa. Wrocław, Teatr Polski 1997 [współwystawione z: R. Musil:   Kuszenie cichej Weroniki], – Adaptacja telewizyjna pt. Hanna Wendling. Reżyseria: K. Lupa. Telewizja Polska 2001.

    1. Broch: Lunatycy. [Powieść]. Posł.: J.Z. Lichański. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1997, 861 s. Wyd. 2 tamże 2005.

    Adaptacje teatralne: pt. Lunatycy – Esch, czyli anarchia. Adaptacja i reżyseria: K. Lupa. Kraków, Stary Teatr im. H. Modrzejewskiej 1995, adaptacja pt. Lunatycy. Huguenau czyli rzeczowość. Adaptacja i reżyseria: K. Lupa. Kraków, Stary Teatr im. H. Modrzejewskiej 1998.

    1. Grass: Miejscowe znieczulenie. [Powieść]. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 1997, 203 s.
    2. Grass: Moje stulecie. [Opowiadania]. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 1999, 284 s. Wyd. nast. tamże 2000.
    3. Grass: Rozległe pole. [Powieść]. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord –Oskar 2000, 678 s.
    4. Grass: Idąc rakiem. Nowela. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2002, 204 s. Wyd. nast.: wyd. 2 tamże 2004.

    Adaptacja teatralna: Reżyseria: K. Babicki. Gdynia, Teatr Miejski 2012, – Adaptacja telewizyjna: Reżyseria: K. Babicki. Telewizja Polska 2012.

    1. Grass: Rzeczy znalezione. Dla tych, co nie czytają. [Album]. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2002, 240 s.

    Zawiera wiersze i akwarele G. Grassa.

    1. Grass: Pokazać język. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2003, 175 s.

    Relacja z pobytu do Indiach (od sierpnia 1986 do stycznia 1987) oraz poemat pt. Pokazać język.

    1. Junger: Promieniowania. [Wspomnienia]. Posł. i przyp. opatrzył W. Kunicki. Warszawa: Czytelnik 2004, 664 s.
    2. Broch: Autobiografia duchowa. Przygot. do druku P.M. Lutzeler. Warszawa: Czytelnik 2005, 167 s.
    3. Grass: Ostatnie tańce. [Wiersze]. Wybrał i przeł. S. Błaut. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2005, 95 s.

    Zawiera także rysunki autora.

    1. Razumovsky: Razumowscy. Rodzina na carskim dworze 1730-1815. Warszawa: Noir sur Blanc 2005, 390, [6] s., XXXII tabl.
    2. Wolf: Aż do trzewi. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 2006, 125 s.
    3. Grass: Przy obieraniu cebuli. [Powieść]. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2007, 425 s.
    4. Grass: Skrzynka. Opowieści z ciemni. [Powieść]. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2009, 179 s.
    5. Grass: W drodze z Niemiec do Niemiec. Dziennik roku 1990. (Dzieła [poz. 45]). Gdańsk: Polnord – Oskar 2012, 257 s.

     

    Prace redakcyjne

    1. Grass: Dzieła. Pod red. S. Błauta i J. Konopackiej. Gdańsk: Polnord – Oskar 1994 – 2014. Zob. Przekłady i adaptacje poz. 26, 37, 40, 42-46, 50-55, 61-63.

    Zob. też Przekłady i adaptacje poz. 58.

 

OPRACOWANIA (wybór)

Ankieta IBL PAN 1992, 2005. – Autor o sobie: Die Berufspraxis eines Übersetzers. W: Die Rezeption der polnischen Literatur im deutschsprachigen Raum und die der deutschsprachigen in Polen 1945-1985. Cz. 2. Deutschsprachige Literatur in Polen 1945-1985. Darmstadt 1988; Polak tłumaczy Grassa. W: Polskie pytania o Grassa. Warszawa 1988, przedr. w: Günter Grass i polski Pan Kichot. Gdańsk 1988; Okrucieństwo wolnego rynku. „Literatura na Świecie” 1992 nr 10/12 [przemówienie laureata nagrody Polskiego Pen-Clubu, wygłoszone w Warszawie, 16 XI 1992]; Ćwierć wieku nad książkami Grassa. „Tytuł” 1993 nr 2; Günter Grass na wojnie. „Gazeta Wyborcza” 2006 nr 192 [tu także wypowiedź J. Konopackiej, z wydawnictwa Polnord – Oskar w Gdańsku]. – Wywiady: Od Grassa do Doderera. Rozm. R. Ciemiński. „Tygodnik Kultralny” 1977 nr 29; Jeszcze nie zginęła. Rozm. G. Sokołowska. „Warmia i Mazury” 1984 nr 23 [głównie nt. przekładu „Blaszanego bębenka”]; Dlaczego „Blaszany bębenek”? Rozm. W. Kiedacz. „Dziennik Polski”1984 nr 25 dod. „Oficyna. Pisarze. Książki. Wydawcy” ; Od Tomasza Manna do Guntera Grassa. Rozm. E. Sadowska. „Kierunki” 1987 nr 9; Łuski pamięci. Tłumacz o autobiografii Grassa. Rozm. J. Zalesiński. „Dziennik Bałtycki” 2006 nr 194.

Ogólne: B. CZERWIŃSKI: Nagrodzony trud tłumacza. „Gazeta Lubuska” 1981 nr 192 [dot. przyznania nagrody Fundacji Roberta Boscha]. – R. MATUSZEWSKI. „Literatura na Świecie” 1989 nr 5/6 [prezentacja laureata Nagrody Pro Helvetia dla tłumaczy dzieł autorów szwajcarskich na język polski za 1988]. – A. KIETRYS: Geniusz Błaut. „Głos Wybrzeża” 1999 nr 195. – M. SIERADZKA: Übersetzungsprobleme bei Wortbildungskonstruktionen im Prosawerk von Günter Grass. W: Translationsforschung. Methoden, Ergebnisse, Perspektiven. Wrocław; Dresden 2014. Stud. Translatorica, 5. – Zob. też: http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/57569 [materiały zarchiwizowane w Wydziale II Biura „C” MSW pod sygn. 12576/I-k; zachowane jako mikrofilm pod sygn. IPN BU 001043/629 10360/1].

  1. M. Ende: Nie kończącsię historia (Przekłady i adaptacje poz. 36): R. STILLER: Co wyrządzono Endemu po polsku? „Sztuka dla Dziecka” 1988 nr 3.