BOYÉ EDWARD
Autorka hasła: Alicja Szałagan

BOYÉ EDWARD
Autorka hasła: Alicja Szałagan

1897-1943

Krypt.: E. B.; eb.

Tłumacz, poeta, krytyk literacki, publicysta.

Zob. też: PRZEKŁADY, OPRACOWANIA (wybór)

BIOGRAM

Urodzony 9 maja 1897 w Warszawie w środowisku mieszczańskim; syn Wilhelma Boyé i Jadwigi z domu Eberlein. Od 1915 do 1918 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1916-1917 redagował i wydawał czasopismo „Pro Arte i Studio”, na którego łamach również debiutował w 1916 wierszem Przedśpiew (z. 1). Następnie kontynuował studia na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W 1919 uzyskał magisterium a w 1920 doktorat. W 1921 ogłosił jedyny tom wierszy Sandał skrzydlaty. W 1924 zawarł związek małżeński z córką dr Edwarda Dytla, Anną. Artykuły na temat literatury włoskiej, hiszpańskiej i francuskiej oraz przekłady z tych literatur drukował m.in. w „Wiadomościach Literackich” (1924-28), „Głosie Prawdy Literackim” (1927-33) „Pionie” (1933-34), wydawał też swoje szkice w formie książkowej (Wielkie kurtyzany renesansowe w 1932, Cienie tronu hiszpańskiego w 1933); wiersze publikował m. in. w „Cyruliku Warszawskim” (1930). Od 1928 był tłumaczem i redaktorem Biblioteki Literatury Hiszpańskiej i Hiszpanoamerykańskiej wydawanej przez Rój, nadto publikował liczne przekłady z literatury włoskiej i francuskiej. W 1929 ożenił się z Wandą Skrzypiciel (20 voto Odolska-Boye) późniejszą dziennikarką radiową. Został sportretowany w powieści Zbigniewa Uniłowskiego Wspólny pokój (wyd. 1932) jako Michał Bove. W 1932 drukował cykl artykułów z podróży po Hiszpanii pt. Rajd po czerwonym półwyspie na łamach „Dziennika Ludowego” i „Robotnika”; w tychże pismach w 1937-1938 publikował liczne artykuły na temat wojny domowej w Hiszpanii, opowiadając się po stronie Republiki. Był członkiem Polskiego PEN Clubu; w 1937 otrzymał nagrodę PEN Clubu za przekłady z języków obcych. W okresie II wojny mieszkał w Warszawie; otrzymywał pomoc finansową z funduszu wydawniczego Zbigniewa Mitznera. Zmarł 12 sierpnia 1943 w Warszawie; pochowany tamże na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

PRZEKŁADY

    1. P. Aretino: Jak Nana córeczkę swą Pippę na kurtyzanę kształciła. Tłum., przedm. i objaśnieniami opatrzył E. Boyé. Warszawa: Hulewicz i Paszkowski 1923, XXXIII, 85 s. Wyd. nast.: Warszawa: Biblion 1928; Warszawa: PIW 1958; Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1984.

    Adaptacja teatralna: Adaptacja i reżyseria: G. Mrówczyński. Wyst. Warszawa, Teatr Rampa na Targówku 2015.

    1. P. Aretino: Żywoty kurtyzan. Przeł. i objaśnieniami zaopatrzył E. Boyé. Warszawa: Drukarnia Akademicka 1923, 81 s. Wyd. nast.: Warszawa: Biblion 1928, XIII 131 s.; Warszawa: PIW 1958; Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1983, tamże: wyd. 2 [!] 1985 [wyd. 3] 1988; Białystok: Łuk 1994.

    Wyd. łączne z poz. 12 pt. Żywoty kurtyzan; O łajdactwach męskich. Przeł. oraz wstępem i przyp. opatrzył E. Boyé. Kraków: Zielona Sowa 2003, 172 s.

    1. G. Bocaccio: Labirynt miłości albo Skrzeczący kruk. Tłum. z włoskiego, wstępem i objaśnieniami opatrzył E. Boyé. Warszawa: Hulewicz i Łaszowski 1923, 63 s. Wyd. nast.: Warszawa: Biblioteka Romansów i Powieści 1930; Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1984, wyd. 2 [!] tamże 1990.
    2. G. Boccacio: Żywot Dantego. Tłum. z włoskiego i wstępem opatrzył E. Boyé. Warszawa: Hulewicz i Paszkowski 1923, 97 s.
    3. N. Machiavelli: Mandragora czyli napój zapładniający. Tłum. z włoskiego i wstępem opatrzył E. Boyé. Warszawa: J. Sidorowski 1924, XXXI 78 s. Wyst.: Reż.: M. Broniewska. Poznań, Teatr Satyry 1951. Wyd. nast. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1986.
    4. F. T. Marinetti: Ognisty dobosz. (Sztuka w 3 aktach). „Skamander” 1925 z. 40 s. 217-231, z. 41 s. 304-319, z. 42 s. 374-381.
    5. C. Goldoni: Sługa dwóch panów. Komedia w 3 aktach 6 odsłonach. Wyst.: Reżyseria: L. Schiller. Warszawa, Teatr Polski 1927.

    Adaptacja radiowa: Przekł.: Z. Jachimecka, E. Boyé. Adaptacja i reżyseria: H. Rozen. Polskie Radio 1997.

    1. P. Baroja: Jarmark głupców. Warszawa: Rój 1928, 280 s.
    2. M. de Unamuno: Mgła. [Powieść]. Z upoważnienia autora przeł. z hiszpańskiego [i przedm. opatrzył] E. Boyé. Warszawa: Rój 1928, XIX, 202 s. Wyd. nast. ze wstępem S. Ciesielskiej-Borkowskiej Warszawa: Książka i Wiedza 1958.

    Adaptacja radiowa: Cz. 1-2. Adaptacja: E. Stocka-Kalinowska. Polskie Radio 1999.

    1. V. Blasco Ibanez: Gabriel Luna (El Catedral). Przeł. z hiszpańskiego, wstępem i komentarzami opatrzył E. Boyé. Warszawa: Rój 1930, 303 s.
    2. G. Boccacio: Dekameron. Pełne wydanie stu opowieści. Przeł. z włoskiego, komentarzami i posł. opatrzył E. Boyé. Słowo wstępne: K. Makuszyński. Ilustr.: M. Berezowska. Warszawa: Biblioteka Arcydzieł Literatury 1930, XXXII, 745 s. Wyd. nast. z drzeworytami A. de Zani: Przedm. opatrzył tekst poprawił i uzup. M. Brahmer. [T. 1-5]. Warszawa: Wiedza 1948-1949, 220 + 223 + 161 + 220 + 204 s.; T. 1-2 Warszawa: PIW 1955, tamże wyd. 2 [!] 1957, wyd. 5 1971, wyd. 6 1972, wyd. 7 1974, wyd. 8 1975, [wyd. 9] 1983, wyd. 10 1986, wyd. 11 T. 1-5. 1989; [T. 1-2] Warszawa: C and S 1992, wyd. nast. tamże 1993; wyd. z posł. K. Pysiaka: T. 1-2. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 1994; T. 1-2. Warszawa: Morex 1995, wyd. nast. tamże 1997; T. 1-2. Tekst popraw. i uzup.: M. Brahmer. Z oryginałem porównał, posł. i przyp. opatrzył K. Żaboklicki. Warszawa: Książka i Wiedza1997; wyd. popraw., uzup. i przedm. opatrzył: M. Brahmer. Kraków: Zielona Sowa 2004; Wrocław: Siedmioróg 2005; Tekst popraw. i uzup.: M. Brahmer. Z oryginałem porównał, posł. i przyp. opatrzył K. Żaboklicki. Warszawa: Bertelsmann Media 2005; [Warszawa]: Wydawnictwo MG 2010, wyd. nast. tamże: 2015, 2017.

    Wyd. 1 ukazało się w 12 poszytach w 1930-1933.

    Wyd. w wyborze: Wybór i oprac.: A. Badowska. Wrocław: Siedmioróg 1996, 141 s. Wyd. nast. tamże: 1997, 1999, 2000; Wybór i red.: Z. Cesul. Warszawa: Towarzystwo Upowszechniania Czytelnictwa 1996, 218 s.; Wstęp: J. Koźbiel. Warszawa: „Twój Styl” 1996, 198 s. Wyd. nast. tamże 2007; Warszawa: CIL Polska – Kolekcje 2000, 351 s.; Oprac.: K. Duda-Kaptur. Kraków: Wydawnictwo Greg 2009, 152 s., wyd. nast. tamże: 2010, 2015.

    Wyd. w wyborze dla szkół: Wybór, wstęp i przypisy: D. Kułakowska. Warszawa: Kama [1995], 70 s. Wyd. nast.: dodruk [1996], wyd. 2 [1996].

    Wyd. osob. opowiadania Sokół: Wstęp: J. Starnawski. Łódź: ŁTN [Łódz. Tow. Nauk.] 1993, 14 s.

    Adaptacje w wyborze: radiowe: łącznie z utworami F. Petrarki pt. L’amore sacro e l’amore profano: Adaptacja: Z. Zawadzka. Reżyseria: Z. Nardelli. Polskie Radio 1968; Adaptacja i reżyseria: A. Piszczatowski. Polskie Radio 2010, – teatralne: pt. …i Dekameron. Wybór tekstu: A. Hanuszkiewicz, A. Hausbrandt. Reżyseria: A. Hanuszkiewicz. Wyst. Warszawa, Teatr Narodowy 1980; pt. Dekameron 8.5. Adaptacja: G. Lupino. Reżyseria: J. Wilkowski. Wyst. Białystok, Białostocki Teatr Lalek 1986; Adaptacja: H. Cyganik. Reżyseria: W. Strebejko. Zielona Góra, Lubuski Teatr im. L. Kruczkowskiego 1988; Adaptacja i reżyseria: J. Bunsch 1994. Wyst. Poznań, Taetr Polski 1994; Adaptacja: J. Wilkowski. Reżyseria: A. Klucznik. Wyst. Rzeszów, Teatr Maska 2000; Reżyseria: J. Klimsza. Sosnowiec, Teatr Zagłębia 2000; Reżyseria: T. Malinowska-Tyszkiewicz. Wyst. Szczecin, Teatr Polski 2001; Adaptacja i reżyseria: R. Major. Wyst. Gorzów Wielkopolski, Teatr im. Juliusza Osterwy 2002; Reżyseria: I. Wójcik. Wyst. Wałbrzych, Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego 2010.

    1. P. Aretino: O łajdactwach męskich. Warszawa: Biblion 1931, 122 s. Wyd. nast.: Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1984, tamże 1988.

    Wyd. łączne z poz. 2 pt. Żywoty kurtyzan; O łajdactwach męskich. Przeł. oraz wstępem i przyp. opatrzył E. Boyé. Kr.: Zielona Sowa 2003, 172 s.

    1. P. Baroja: Perwersyjna zmysłowość. [Powieść]. Przeł. z hiszpańskiego i wstępem opatrzył E. Boyé. Warszawa: Rój 1931, 291 s. Wyd. nast. Warszawa: Czytelnik 1983.
    2. M. de Cervantes Saavedra: Przedziwny hidalgo Don Kichot z Manczy. Powieść. Przeł. z hiszpańskiego, przedm. i komentarzami opatrzył E. Boyé. Z dwudziestoma czterema drzeworytami S. Mrożewskiego. Warszawa: J. Mortkowicz. Towarzystwo Wydawnicze w Warszawie [1932] XLII, 524 s. Wyd. nast.: T. 1-4 tamże 1937-1938; pt. Przemyślny hidalgo don Kichot z Manczy. T. 1-2. Tekst przejrz., popraw. i uzup. na podstawie skolacjonowania z oryginałem: Z. Szmydtowa, Z. Szleyen, T. Jodełka. T. 1-2. Warszawa: Książka i Wiedza 1952; pt. Don Kichot. Warszawa: Muza 1995; pt. Przedziwny hidalgo Don Kichot z Manczy. T. 1-4. Poznań: Polskie Media Amer. Com 2002; pt. Don Kichot z La Manczy. [Warszawa]: Wydawnictwo MG 2010. Wyd. nast. tamże 2014.

    Wyd. 1 ukazywało się poszytami.

    Wyd. osob. częściowo w streszczeniu pt. Przygody Don Kichota. Lwów: Książnica-Atlas [1934], 192 s.

    Wyd. w wyborze pt. Don Kichot z La Manczy. Wstęp i oprac.: A. Badowska. Ilustr: G. Doré. Wrocław: Wydawnictwo Siedmioróg, 2013, 198 s.

    Wyd. w wyborze dla szkół pt. Don Kichot. Wybór, streszczenia, wstęp i przyp.: W. Nawrocki. Warszawa: Kama 1998, 251 s.

    Adaptacje: radiowe: O nierozważnym mężu. Adaptacja i reżyseria: Z. Kopalko. Polskie Radio 1958, – teatralne: Adaptacja: L. Zamkow. Reżyseria: J. Szajna. Wyst. Kraków-Nowa Huta, Teatr Ludowy 1965; Reżyseria i scenariusz: L. Zamkow. Wyst. Katowice, Teatr im. Śląski im. S. Wyspiańskiego 1965; Adaptacja i reżyseria: K. Prus. Wyst. Zabrze, Teatr Nowy 2008.

    1. G. Papini: Skończony człowiek. [Autobiografia]. Przeł. z włoskiego i przedm. poprzedził E. Boyé. Warszawa: Powszechna Spółdzielnia Wydawnicza Płomień 1934, 326 s.
    2. G. Papini: Żywy Dante. Przeł. z włoskiego [i opatrzył wstępem] E. Boyé. Warszawa: J. Przeworski 1934, 358 s. Wyd. nast. pt. Dante żywy. Warszawa: Pax 1959.
    3. R. Blanco-Fombona: Zdobywcy Nowego Świata. Przeł. z hiszpańskiego, wstępem i dodatkowymi komentarzami opatrzył E. Boyé. Warszawa: Instytut Wydawniczy Biblioteka Polska 1935, XV, 295 s.
    4. A. Segre: Dom Handlowy „Abram Levis”. Powieść. Z upoważnienia autora przeł. E. Boyé. Warszawa: Księgarnia Popularna 1935, 302 s. Wyd. nast. T. 1-2. Warszawa: Biblioteka Echa Polskiego 1935.
    5. A. Ferro: Dyktator współczesny Portugalii Salazar. Przeł. z portugalskiego i przyp. opatrzył E. Boyé. Warszawa: Biblioteka Polska 1936, XXXIII, 137 s.
    6. V. Tornius: Między światłem a cieniem. Życie Rembrandta. [Powieść]. Z upoważnienia autora przeł. E. Boyé. Warszawa: Nowe Wydawnictwo [1936], 319 s. Wyd. nast. Warszawa: Książka i Wiedza 1957.
    7. P. Calderon de la Barca: Życie snem. Sztuka w 3 aktach. Wyst.: Reż.: A. Cwojdziński. Lwów, Teatr Miejski1937. Druk: Wstępem i komentarzem opatrzyła M. Strzałkowa. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1956, CII, 176 s. BN II, 102. Wyd. nast. Kraków: Zielona Sowa 2003.

    Wyst. nast.: Reżyseria: W. Horzyca. Toruń, Teatr Ziemi Pomorskiej 1947; Reżyseria: K. Skuszanka. Wrocław, Teatry Dramatyczne 1968.

    Wyd. łącznie z: Książę niezłomny. Przeł. J. Słowacki pt.: Życie snem; Książę niezłomny. Oprac.: B. Baczyńska. Wrocław; Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 2003, CV, 289 s.

    1. F. Funck-Brentano: Odrodzenie. Przeł. z francuskiego E. Boyé. Warszawa: Płomień 1937, 345 s.
    2. A. Ossorio y Gallardo: Przyszłość Hiszpanii. (Odczyt wygłoszony w Paryżu dn. 20 lutego 1937). Przeł. z francuskiego E. Boyé. Warszawa: [Druk.] Blok 1937, 31 s.
    3. M. de Unamuno: Po prostu człowiek. Sztuka w 5 aktach. Przekł. i adaptacja scenariusza: E. Boyé. Praprem. Warszawa, Teatr Malickiej 1938. Por. poz. 25.
    4. M. de Unamuno: Po prostu człowiek. Nowele. Przeł. z hiszpańskiego i wstępem opatrzył E. Boyé. Warszawa: Rój [1939], 199 s. Por. poz. 24.
    5. Dawna nowela włoska. Wybór. Przekł.: J. Gałuszka, E. Boyé, L. Staff. Wstęp: M. Brahmer. Notki biograficzne: T. Jekiel. Warszawa: PIW 1969 215 s. Wyd. 2 tamże 1978.

    Tu w przekł. E. Boyé 6 nowel G. Boccacia, s. 39-96.

OPRACOWANIA (wybór)

 

SZAŁAGAN: Edward Boyé. [Hasło biobibliograficzne. W: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. T. 1, 10. Warszawa 1994, 2007 [uzupełnienia]. – M. JENTYS: Edward Boyé. [Hasło encyklopedycze]. W: Literatura polska XX wieku. T. 1. Warszawa 2000.

M. BRAHMER. „Rocz. Lit. 1933” [m. in. dot. przekł. G. Boccacio: Dekameron]. – S. R. DOBROWOLSKI: Niezapomniany humanista. (Wspomnienie o Edwardzie Boyé). „Robotnik” 1946 nr 231. – S. R. DOBROWOLSKI: Sojusznik Wolnej Hiszpanii. „Związkowiec” 1947 nr 40.