MONDRAL Camilla

Właściwe imię: Kamilla

19112002

Krypt.: C.M.; cm.

Tłumaczka, prozaik.

Zob. też: PRZEKŁADY, OPRACOWANIA (wybór)

BIOGRAM

Urodzona 30 czerwca 1911 w Paryżu; córka Karola Mondrala, artysty malarza, grafika, i Romany z Pogorzelskich. W Paryżu uczęszczała do École Communale des Jeunes Filles. W 1924 przeniosła się wraz z rodziną do Polski i zamieszkała w Bydgoszczy. Uczęszczała tu do Żeńskiego Katolickiego Gimnazjum Miejskiego; w 1928 zdała maturę. Następnie studiowała w Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu, na Wydziale Dyplomatyczno-Konsularnym i Handlowym (dyplom w 1931), i ekonomię na Uniwersytecie Poznańskim (absolutorium w 1932). W czasie studiów uprawiała aktywnie sport, weszła w skład kobiecej reprezentacji Polski w lekkoatletyce i szermierce. Była działaczką sportową, członkiem Zarządu Akademickiego Związku Sportowego w Poznaniu, a po przeniesieniu się w 1933 do Warszawy – Klubu Sportowego Warszawianka. W 1933 podjęła pracę jako urzędniczka w Spedycji Międzynarodowej C. Hartwig, następnie jako referent w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Debiutowała w 1939 artykułem pt. Czy to jest także propaganda?, opublikowanym w tygodniku „Prosto z mostu” (nr 7). Po wybuchu II wojny światowej została wraz z całym gabinetem ministra ewakuowana do Rumunii, gdzie przez trzy tygodnie pracowała w konsulacie RP w Czerniowcach. W połowie października 1939 pojechała na Węgry i tam została łączniczką między Biurem Opieki nad Internowanymi Żołnierzami a obozami internowanych. Współorganizowała ucieczki z obozów i przerzuty żołnierzy do tworzącego się we Francji Wojska Polskiego (akcja EWA). Po nieudanej próbie wyjazdu do Francji, wróciła na Węgry. Utrzymywała się z lekcji francuskiego. Od 1941 włączyła się do tajnej służby kurierskiej „W”, zajmując się wystawianiem fałszywych dokumentów. Równocześnie od 1942 pracowała w węgierskim Biurze Projektów Inżynierskich. W 1944, po zajęciu Węgier przez Niemcy, została aresztowana przez gestapo i wywieziona do obozu w Austrii, gdzie następnie przebywała na robotach. Po zakończeniu wojny, w 1945 powróciła z Austrii na Węgry, a we wrześniu tegoż roku do Polski i zamieszkała w Warszawie. Pracowała w Ministerstwie Przemysłu, w Biurze Organizacji Dostaw (1945-1948). W 1948 wyszła za mąż za Andrzeja Pęksę, narciarza i przewodnika tatrzańskiego (rozwód 1950). W tymże roku objęła stanowisko dyrektora administracyjnego Państwowej Centrali Handlowej w Warszawie. W 1950-1956 pracowała w redakcji literatury węgierskiej w Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”. W tym okresie rozpoczęła twórczość przekładową, głównie z literatury węgierskiej. Od 1953 należała do Związku Literatów Polskich (do rozwiązania Związku w 1983). Od 1959 współpracowała z Instytutem Literackim w Maissons-Laffitte pod Paryżem, publikowała w Kulturze przekłady utworów pisarzy węgierskich, a od 1995 własne teksty. W 1971 została sekretarzem, a następnie przewodniczącą zarządu Klubu Tłumaczy przy Związku Literatów Polskich. W 1976 należała do sygnatariuszy „Memoriału 101”, wyrażającego protest przeciw zmianom w Konstytucji PRL. W 1980 została członkiem Polskiego PEN Clubu. Za przekłady z języka węgierskiego otrzymała nagrodę Polskiego PEN Clubu (1980), ZAiKS-u (1984) oraz nagrody węgierskie: dwukrotnie nagrodę węgierskiej agencji autorskiej Artisjus (1975, 1985), nagrodę Węgierskiego PEN Clubu (1976), nagrodę Fundacji im. T. Dery’ego (1993). W 1989 należała do komitetu założycielskiego SPP, została członkiem Stowarzyszenia i jego wiceprezesem. W 1994 i 1998 ogłosiła tomy wspomnień Węgry moja miłośćBieg przez stulecia. Odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1974), odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” (1994), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1998) oraz odznaczeniami węgierskimi: Srebrnym Orderem Pracy (1973), medalem „Pro Cultura Hungarica” (1988) i Orderem Zasługi z Gwiazdą (1991). Zmarła 12 lutego 2002 w Warszawie; pochowana na cmentarzu w Pyrach.

PRZEKŁADY

    1. Ács: Dzieci z Kobányi. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Czytelnik 1951, 169 s.
    2. Darvas: Czarny chleb. Powieść. Warszawa: Czytelnik 1951, 113 s.
    3. Fehér: Pierwszy tydzień. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Czytelnik 1951, 133 s.
    4. Mikszáth: Listy posła. Powieść. [Warszawa]: Czytelnik 1951, 275 s.
    5. Kevey: Szermierka na szable: podstawy nowoczesnej techniki szablowej. Warszawa: Wydawnictwo Głównego Komitetu Kultury Fizycznej 1952, 174 s. Biblioteka Sportowa – Główny Komitet Kultury Fizycznej.
    1. Mikszáth: Oblężenie Bystrzycy. Powieść. Warszawa: Czytelnik 1952, 234 s.
    2. M. Jókai: Złoty człowiek. Powieść. Przedm.: T. Csorba. Warszawa: Czytelnik 1953, 637 s. Wyd. 2 tamże 1959.
    3. E. Urban: Chrzest ogniowy. Sztuka w 3 aktach. Uwagi inscenizacyjne oprac. G. Lipszyc. Warszawa: Czytelnik 1954, 110 s.
    4. I. Németh: W głębi dżungli. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1956, 344 s.
    5. M. Jókai: Poruszymy z posad ziemię. [Powieść]. [Wstęp:] T. Csorba. Warszawa: Czytelnik 1957, 746 s.
    6. A. Dumas (ojciec): Hrabina de Charny. Cz. 1. Ucieczka. T. 1-2.

    Przeł.: S. Brucz, C. Mondral. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie 1958, 235 + 273 s. Dumas, Alexandre (1802-1870). Pamiętniki lekarza.

    1. K. Mikszáth: Parasol świetego Piotra. [Powieść]. Warszawa: Pax 1959, 239 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2-3, 1974, wyd. 3 z posł. J. Snopka 1997. Książka dla Każdego – Instytut Wydawniczy Pax.
    2. G. Hegedüs: Żeglarz z Miletu. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1961, 289 s. Klub Siedmiu Przygód.
    3. A. Berkesi: Bunkier. [Powieść]. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej 1962, 162 s.
    4. E. Sós: Ten co ujarzmił pioruny. [Powieść o B. Franklinie]. Skrócony przekł. C. Mondral. Warszawa: Iskry 1962, 337 s.
    5. A. Berkesi, G. Kardos: Kocioł czarownic. [Powieść]. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej 1963, 462 s.
    6. S. Tatay: Karabiny i gołębie. [Powieść]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1963, 220 s. Klub Siedmiu Przygód.
    7. T. Déry: Odpowiedź. [Powieść]. [Cz. 1], t. 1 -2. Posł.: [I. Czapláros]. Warszawa: PIW 1964, 1967, 467 + 537 s.
    8. L. Hevesi: Przygody Andrasza Jellky. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1964, 290 s.
    9. Mészöly: Bunkier. [Utwór dramatyczny]. „Dialog” 1964 nr 5 s. 52-88. Wyst.: Reżyseria: S. Cywińska. Kraków- Nowa Huta, Teatr Ludowy 1967.

    Wyst. też pt. Gdyby przyleciał ptak…

    1. Németh: Odraza. [Powieść]. Przeł. i posł. C. Mondral. Warszawa: PIW 1965, 417 s. Wyd. nast. tamże: wyd. 2 1975. Seria Kieszonkowa PIW, wyd. 3 1981. Kolekcja Literatury Węgierskiej.
    2. Sarkadi: Szymon Słupnik. (Dramat w 3 aktach). „Dialog” 1965 nr 11 s. 48-79. Wyst.: Reżyseria: K. Meissner. Gdańsk, Teatr Wybrzeże 1976.
    3. Szilvási: Appasionata. [Powieść]. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej 1965, 449 s.
    4. Száva: Olbrzym z Syrakuz. [Powieść o Archimedesie]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1966, 394 s.
    5. Déry: Miłość. Opowiadania. Warszawa: Książka i Wiedza 1967, 403 s.
    6. Just: Szaleńcy. [Powieść]. Warszawa: Pax 1967, 165 s.
    7. Örkény: Rodzina Totów. [Utwór dramatyczny]. „Dialog” 1967 nr 8 s. 7-40. Wyst. pt. Strażak Tot. Reżyseria: J. Gruda. Warszawa, Teatr Polski 1968. Przedr. w: Antologia współczesnego dramatu węgierskiego. Warszawa: PIW 1982, s. 327-419.
    8. Tabi: Okoliczność łagodząca. [Utwór dramatyczny]. Wyst.: Reżyseria: J. Koenig. Bydgoszcz, Teatr Polski 1967.
    9. Lukács: Jakie to duże? [Dla dzieci]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1968, 35 s.
    10. Németh: Grzech. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1968, 699 s. Nike.
    11. Kindzierszky: Od gry w guziki do statku kosmicznego. [Opowieść]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1969, 45 s.
    12. Sánta: Zdrajca. [Powieść]. Warszawa: PIW 1969, 139 s.
    13. Thurzó: Advocatus diaboli. (Sztuka w 3 aktach). „Dialog” 1969 nr 4 s. 46-88. Wyst.: Reżyseria: A. Strokowski. Łódź, Teatr Powszechny 1969.

    Wyst. też pt. Wybrany.

    1. Janczarski: Les aventures de Peluchon. [Przekł. i adapt.] C. Mondral. Paris: Hatier; Warszawa: Nasza Księgarnia 1970, 21, [10] s.
    2. Janczarski: Peluchon a des ideés. [Paris:] Hatier 1970, [20] s. Tytuł oryginału polskiego: Przygody i wędrówki Misia Uszatka.
    1. Janikovszký: Chciałbym wiedzieć. [Opowiadanie dla dzieci]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1970, 35 s.
    2. Janikovszký: Gdybym był dorosły. [Opowiadanie dla dzieci]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1970, 35 s.
    3. Kataev: La cueillette enchantée. [Opowiadanie dla dzieci]. [Przeł. z pol.] C. Mondral. [Paris:] Hatier; Warszawa: Nasza Księgarnia 1970, [10] s.
    4. Mészöly: Saul z Tarsu. [Powieść]. Warszawa: Pax 1970, 149 s. {Wyd. 2] tamże 1981. Kolekcja Literatury Węgierskiej.
    5. Wieża Babel. Legendy i mity starożytnego Bliskiego Wschodu. [Opowieści egipskie, mezopotamskie, hetyckie i ugaryckie oprac. A. Dobrovits i L. Kákosy. Opowieści hebrajskie wybrał i oprac. G. Komoróczy]. Przekł. [z węgier.] C. Mondral. Wstep: W. Tyloch. Warszawa: Nasza Księgarnia 1970, 435 s. Wyd. 2 tamże 1975.
    6. Fekete: Mgła. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1971, 300 s.
    7. Móra: W pałacu marabutów. [Opowiadanie]. Warszawa: Nasza księgarnia 1971, 26 s. Moje Książeczki – Nasza Księgarnia.
    8. Illyes: Doskonali. [Utwór dramatyczny]. Wyst.: Reżyseria: M. Okopiński. Gdańsk, Teatr Wybrzeże, Teatr Kameralny w Sopocie 1972.
    9. Nagy: Nie sprzedaję ci kota w worku. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1972, 166 s.
    10. Örkény: Zabawa w koty. (Tragikomedia w 2 częściach). „Dialog” 1972 nr 2 s. 77-114. Wyst.: teatralne: Reżyseria: J. Machulski. Warszawa, Teatr Narodowy, Teatr Mały 1973; telewizyjne: Reżyseria: J. Machulski. Telewizja Polska 1981; Reżyseria: M. Mészáros. Telewizja Polska 1996. Por. poz. 49.
    11. Thurzó: Święty. [Powieść]. Warszawa: PIW 1972, 357 s. KIK – Klub Interesującej Książki. Wyd. 2 tamże 1981. Kolekcja Literatury Węgierskiej.
    12. Csurka: Kto dziś funduje? (Dramat w 3 aktach). „Dialog” 1973 nr 6 s. 11-43.
    13. Illyés: Latający pałac. Baśnie węgierskie. Warszawa: Nasza Księgarnia 1973 [właśc.] 1974, 132 s.
    14. Örkény: Zabawa w koty i inne opowiadania. Wybór: A. Sieroszewski. Warszawa: Czytelnik 1973, 325 s. Por. poz. 45.
    15. Vidor: Wszystko lub nic. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1973, 265 s.
    16. Illyés: Król kocur. [Dla dzieci]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1974, [16] s. Moje Książeczki. Nasza Księgarnia.
    17. Mészöly: Czarny bocian. [Powieść]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1974, 253 s. Wyd. 2 tamże 1980.
    18. Molnár: W niedzielę zawsze pada deszcz. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1974, 191 s.
    19. Páskandi: Gościna. (Dramat historyczny w 3 aktach). „Dialog” 1974 nr 4 s. 45-70. Wyst.: Reżyseria: A. Walden. Wałbrzych, Teatr Dramatyczny 1974.
    20. Fekete: Kolcogród. [Powieść dla młodzieży]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1975, 314 s.
    21. Gárdonyi: Słudzy boży. [Powieść]. Warszawa: Pax 1975, 311 s.
    22. Lázár: Czarny Kos. [Opowiadanie]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1975, 24 s.
    23. Örkény: Rodzina Totów; Gloria. [Opowiadania]. Warszawa: PIW 1975, 168 s. KIK – Klub Interesującej Książki. Por. poz. 27.
    24. É. Sebök: Mimoza. [Powieść dla dzieci]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1975, 90 s.
    25. Fehér: Wystarczy jeden telefon. [Utwór dramatyczny]. Wyst.: Reżyseria: Cz. Wołłejko. Telewizja Polska 1976.
    26. Szepes: Kropeczka nad Balatonem. [Opowiadanie]. Warszawa: Nasza Księgarnia 1976, 64 s.
    27. Bertha: Ogniste kule. [Powieść]. Warszawa: Pax 1977, 234 s.
    28. Mikszáth: Czarne miasto. [Powieść]. Przeł. i posł. C. Mondral. Warszawa: PIW 1977, 522 s. Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej.
    29. Hernádi: Chrzest krwi. [Utwór dramatyczny]. „Dialog” 1978 nr 3 s. 53-83.
    30. Déry: Pan A.G. w X. [Powieść]. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1979, 446 s.
    31. Gőncz: Trepkarze. [Powieść]. Warszawa: Pax 1979, 162 s.
    32. Kodolányi: Gloryfikacja Józsefa Kántora. [Powieść]. Warszawa: PIW 1979, 199 s.
    33. Illyés: Faworyt. [Utwór dramatyczny]. W: Antologia współczesnego dramatu węgierskiego. Warszawa: PIW 1982, s. 11-115.
    34. Örkény: Wystawa róż. [Powieść]. Warszawa: Czytelnik 1982, 114 s.
    35. Sarkadi: Utracony raj. [Utwór dramatyczny]. W: Antologia współczesnego dramatu węgierskiego. Warszawa: PIW 1982, s. 421-489.
    36. Jókai: Węgierski magnat. [Powieść]. Warszawa: PIW 1986, 437 s. Wyd. 2 Katowice: Edytor 1995, 415 s.
    37. Nemere: Gagarin = kosmiczne kłamstwo? Bielsko-Biała: Kleks 1990, 108 s.
    38. -M. Fitère: Niszczycielka. Powieść prawdziwa o Paulinie Dubuisson. Katowice: Akapit-Edytor 1994, 195 s.
    39. Egressy: Portugalia. [Utwór dramatyczny]. Przeł.: C. Mondral i A. Engelmayer. „Dialog” 2000 nr 4 s. 65-107. Wyst.: Reżyseria: Z. Brzoza. Telewizja Polska 2002.

     

    P R A C A R E D A K C Y J N A

     

    1. Wolność. Antologia walczącej poezji i prozy węgierskiej. Przekł. pod red.: C. Mondral, J.W. Gomulickiego. Warszawa: Czytelnik 1953, 448 s.

    Tu także m.in. przekł. C. Mondral.

OPRACOWANIA (wybór)

Ankiety: 1966, 1994, 1996. – Autor o sobie: Komplement dla wydawcy. „Słowo Powszechne” 1990 nr 9; Węgry moja miłość. [Wspomnienia]. [Red.: J. Snopek]. Kraków: Wydawn. „Od nowa” 1994, 114 s.; Bieg przez stulecie. [Wspomnienia]. Wwa: „Twój Styl” 1998, 292 s. – Wywiady: Tłumacz to nie maszyna do przekładania wyrazów. [Rozm.] A. Korupczyńska. „Słowo Powszechne” 1973 nr 225; Być tłumaczem. [Rozm.] D. Orlik. „Gazeta Olsztyńska” 1978 nr 92; Camilla Mondral. [Rozm.] A. Nagy. „Głos Polonii” 1994 nr 38; Nauczyłam się węgierskiego ze złości. [Rozm.] A. Korupczyńska. „Słowo. Dziennik Katolicki” 1994 nr 3; Przyjaciele w biedzie. [Rozm.] A. Korupczyńska-Nagy. „Nowy Dziennik”, New York nr z 11 IV 2000.

ZAWADZKA: Camilla Mondral. [Hasło biobibliograficzne]. W: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. T. 5, 10 [uzupełnienia: K. Batora]. Warszawa 1997, 2007.

BARANOWSKA: Najmniejsza z Japonek. „Kobieta i Życie” 1991 nr 25. – R. KARP: Szuflada pełna tłumaczeń. „Nowy Świat” 1991 nr 14. – Z. FLORCZAK: Dar koleżeństwa. „Nowe Książki 1996 nr 5. – T. OLSZAŃSKI: Camilla Mondral. „Nowe Książki 2002 nr 3 [wspomnienie pośmiertne].