ZAMENHOFA 19 (schron fabryki „Cukromiód”)

Helena Szereszewska

JA/ONI, IV A (18 stycznia 1943)

„Przychodzą ci, którzy kryli się w schronie fabryki sztucznego miodu „Cukromiód”. Fabryka znajduje się na terenie posesji Rady Żydowskiej. Schron jest pod szerokim chodnikiem, ułożonym z betonowych płyt. Ci, którzy tam siedzieli, nieraz słyszeli nad głową kroki Niemców.
Schodziło się do schronu z hali fabrycznej. Były tam półki na ścianach. Jedna z półek była ruchoma. Obracała się i odchylała otwór, przez który mógł się przesunąć człowiek. Na półce stały garnki i maskowały mechanizm.
W tym schronie kryło się kilkaset osób. Ziemia pokryta była papierowymi ścinkami. Wszyscy leżeli na ścinkach papieru. Było niewypowiedzianie duszno. W kącie stało wiadro. Na sznurze wisiała płachta. Wieczorem wszyscy wyjdą odetchnąć powietrzem. Wielu zanocuje w Gminie, a w dzień znów zejdzie do schronu.
Wśród osób, które kryją się w tym schronie, jest córka radcy Zabhidowskiego i Lewinowa, żona adwokata Lewina, który był policjantem i mieszkał w naszym domu. Kryje się tam również nasz krewny, Leon Wyszewiański, pomimo że jest policjantem.” (s. 216)