[OBSZAR] GĘSIA / NISKA / SMOCZA / ZAMENHOFA (kocioł na Miłej)

Emanuel Ringelblum

ONI, III B

Pani I. [Basia Temkin-Bermanowa] to bardzo ciekawy typ Żydówki „na powierzchni”. Z zawodu bibliotekarka, dołożyła nadludzkich starań, by utworzyć w getcie bibliotekę publiczną dla dzieci. Swoje osiągnęła pomimo piętrzących się na każdym kroku przeszkód. Była czynna w towarzystwie, które opiekowało się dziećmi w „Centosie”. Gdy wybuchła akcja przesiedleńcza, znalazła się kilkakrotnie na Umschlagplatzu i cudem uniknęła wyjazdu na „Wschód”, jak w terminologii niemieckiej nazywano Treblinkę. Na dzień przed „kotłem” na ul. Niskiej, jak nazywano skoncentrowanie całej ludności Warszawy w czworoboku: Gęsia-Niska-Smocza-Zamenhofa, pani I., jakby tchnięta jakimś wieszczym przeczuciem, przeszłą ze swym mężem [Adolfem Bermanem] na aryjską stronę. (s. 56)

Mina Tomkiewicz

F, III B

Dopiero po wyjściu z „kotła” Piotr zrozumiał, co zrobił. Odprowadził Natę do domu i z powrotem do kuźni. Przez wachy, przez żandarmów i żołnierzy. Tylko nie zastanawiać się. Złapał czyjś rower, dziecko na rower i przez „kocioł”. Niezwykły to widok dziecko na rowerze. Kilka kul świszcze im koło twarzy. Bobuś przytulił się do czarnego, skórzanego płaszcza, jest zalękniony, ale cichutki. Wacha. Piotr zdejmuje z ręki złoty zegarek i daje żandarmowi. Kupił dziecko. Przejechał. (s. 293)

F, III

Neustatów zabrano z „kotła”. Stary Neustat nałożył na Umschlagu tałes, zmówił przedśmiertną modlitwę, po czym podszedł do Niemca i poprosił, by go zabił. Niemiec spełnił prośbę starego Neustata. Ciocię Justynę wywieźli do Majdanka i ktoś, kto stamtąd uciekł, opowiadał, że ograbili ją w pociągu ze wszystkich kosztowności i ubrania. Spuchnięta i chora kręciła się po obozie. (s. 295)