[OBSZAR] ŚLUSARSKA – ŻYTNIA – PIWNA – DREWNOWSKA

Szmul Rozensztajn

JA/ONI, II A (15.10.1941)

15 października 1941 r.: Na polecenie Prezesa Rumkowskiego została na wczoraj, w Simchat Tora, zwołana konferencja w gabinecie dr. [Wiktora] Millera [Łagiewnicka 34/36], kierownika Wydziału Zdrowia. […]
W dłuższej mowie Prezes objaśnił zebranym zaistniałą w ciągu ostatnich tygodni sytuację i to, co wywołało w getcie wiele przypuszczeń, plotek, a także wielkie napięcie w społeczeństwie: […] „Po drugie — Cyganie. Musimy przyjąć do getta Cyganów, około 5 tysięcy ludzi. Wyjaśniłem, że razem z Cyganami nie możemy mieszkać. Cyganie to ludzie gotowi na wszystko. Najpierw rabują, a potem podpalają i wtedy wszystko spłonie, nawet wasze fabryki i towary. «Pomożemy wam, wystawiając straż». Zaczęto mówić o osobnym terenie dla Cyganów. Zgodziłem się na to. Zostały omówione różne projekty i plany. Do wczoraj myślałem, że na 50 procent jest to kwestia nieaktualna i została odsunięta na bok. Ale wczoraj otrzymałem rozkaz oczyszczenia części getta dla Cyganów. Plan zrobiono beze mnie: ulice Ślusarska, Piwna, Żytnia i kilka numerów Drewnowskiej graniczących ze wspomnianymi ulicami muszą być wydzielone z getta jako strefa osiedlenia Cyganów. Ja jednak wskazałem inne miejsce — ulice: Wrześnieńską, Miodową i inne sąsiednie, albo po tej stronie mostu — kwadrat Brzezińska, Towiańskiego, Mianowskiego, Oblęgorska i inne.
Dziś po południu — mówi Prezes — otrzymałem wiadomość, że władza przyjęła mój ostatni plan. Od jutra zaczyna się ewakuacja tamtejszych mieszkańców (liczbę osób określa się na 1000)”. […] (s. 139-140, 142-143)