Róg NOWOLIPIE / PRZEJAZD (granica getta)

Jechiel Górny

ONI, II D (23.05.1942)

Na róg Przejazd i Nowolipia przyjechał (przyjeżdża codziennie) bardzo wysoki żandarm samochodem ciężarowym po cegły i łapał ludzi na roboty. Tymczasem wystrzelił 2 razy w powietrze w lokalu magazynu, gdzie znajduje się likwidatura. (s. 275)

ONI, II D (29/30.05.1942)

4 mężczyzn zostało zatrzymanych przy murze na rogu ulic Przejazd–Nowolipie. Podobno są to szmuglerzy. Jak podała jedna osoba, jeden z nich uciekł. (s. 280)

Abraham Lewin

JA, II D (18.05.1942)

Mieszkam przy murze, który odgradza getto od Przejazdu. Wydłubano w murze dziurę, przez którą może z łatwością przeleźć człowiek i można przecisnąć worek ze stoma kilogramami ziemniaków, żyta i innych produktów. Od piątej, wpół do szóstej rano do dziewiątej wieczór odbywa się prawie bezustanny szmugiel.

ONI, II D (28.05.1942)

Dziurę w murze na Nowolipiu i Przejeździe zamurowywano już niezliczoną ilość razy. Każdorazowo przekupują polskich i gettowych policjantów po obu stronach muru i zanim wapno zdąży wyschnąć, usuwają cegły i szmugiel odbywa się nadal. Wczoraj, nie wiadomo który raz, znów zamurowano tę dziurę. Było to o godzinie 6–7 wieczorem. Przystąpiono od razu do rozbierania i usuwania cegieł. Policjant nie został widocznie „obrobiony” lub też nie przystał na propozycję szmuglerów. Kiedy więc ukazał się mały otwór wielkości cegły, wsunął tam szybko rewolwer i wystrzelił. Padł nie bogaty, syty szmugler, ale biedny chłopczyk, podręczny u przedsiębiorców-szmuglerów. (s. 83)

JA/ONI, II D (7.07.1942)

Szmugiel toczy się dalej, bez względu na wielu straconych i zabitych w ostatnich tygodniach. To prawda, że nie w takiej formie jak wcześniej. Dziura w murze na Nowolipiu róg Przejazdu została zamurowana, ale ludzie szmuglują ponad wysokim na ponad 2,5 metra murem. Wszyscy mamy przed sobą czarny ponury obraz, który dławi i dusi aż do rozpaczy i szaleństwa. (s. 156)

Emanuel Ringelblum

ONI, I

W Warszawie budują mury na linii Nalewki–Kramy Nalewkowskie – także Przejazd–Nowolipie. Dopatrują się w tym zalążka getta, które nagle stanie się faktem. (s. 110)

Zamurowanie odcinka Przejazd–Nowolipie stworzyło niemożliwą sytuację na Karmelickiej. Jest tam strasznie ciasno, ogromny ruch. (s. 113)

Bibliografia

– Jechiel Górny, Dziennik (22.05–22.07.1942 r.; 4.11–21.12.1942 r.), w: Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy – Archiwum Ringelbluma, t. 23, cz. II: „Dzienniki z getta warszawskiego”, oprac. K. Person, Z. Trębacz, M. Trębacz, Warszawa 2015.

– Abraham Lewin, Dziennik, wstęp i opracowanie K. Person, Warszawa 2016.

– Emanuel Ringelblum, Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy. t. 29: Pisma Emanuela Ringelbluma z getta, oprac. J. Nalewajko-Kulikov, Warszawa 2018.