SYMCHA BINEM MOTYL (20.05.1909 – 20.09.1973)

Symcha Binem Motyl urodził się 20 maja 1909 r. w Gostyninie, w rodzinie drobnego handlarza zbożem. W Gostyninie ukończył też szkołę powszechną oraz gimnazjum, a następnie podjął pracę jako urzędnik w warszawskim Związku Żydowskich Kupieckich 

Stowarzyszeń Spółdzielczych. W 1935 r. ożenił się Motyl z Nechą (Nadzią) Damazer. Jego teść Benjamin (zm. 1937) był właścicielem wędliniarni i delikatesów oraz znanym w Warszawie działaczem charytatywnym. Małżonkowie zamieszkali przy ulicy Śliskiej 18. W 1936 roku urodziła się im córka Lidia. Wybuch wojny zmienił wszystko, ponieważ Motyl z dnia na dzień stracił pracę i musiał przeobrazić się ze zwykłego, szarego urzędnika w osobę niezwykle zaradną.

Od samego początku perspektywę autora wyróżnia niebywała mobilność, której sprzyja „dobry” wygląd. Od razu we wrześniu 1939 Motyl uchodzi na Wschód, jest świadkiem bitwy pod Kałuszynem i wraca do warszawskiego mieszkania na ulicy Śliskiej 18, gdzie została jego żona i córka. Następnie próbuje pracy jako gazeciarz, sprzedając „Kurier Warszawski”. W październiku 1939, ze względu na swoje doświadczenie biurowe, zostają komisarzem spisowym z ramienia gminy, a następnie wyrusza nad Bug, gdzie podejmuje się handlu. Szmugiel będzie odtąd jego głównym zajęciem. Po powrocie z Terespola do stolicy w sylwestra 1939 roku praktycznie nie zagrzewa w niej miejsca, próbując handlu na Kercelaku, a następnie jeżdżąc na rowerze do rodzinnego Gostynina, już na terenie Kraju Warty, przemycając jedzenie i pieniądze. Trafia nawet z tego powodu do aresztu. Dzięki przepustce przewozi również jedzenie z powiatu sochaczewsko-błońskiego, gdzie zawozi z kolei ubrania z getta. Jego dwuletnią działalność przemytniczą, kiedy w Warszawie bywa właściwie sporadycznie, tylko odbierając lub przywożąc towar, przerywa poważna choroba – tyfus plamisty i zapalenie opon mózgowych w październiku 1941 roku. Po wyzdrowieniu Motyl zajmuje się głównie szmuglem ludzi i jedzenia przez mury getta. Pracuje też na placówkach po aryjskiej stronie. W wyniku wielkiej akcji, która pochłonie m.in. życie jego córki, rodzina zamieszkała na terenie szopu szczotkarzy przy ul. Świętojerskiej 30. Motyl jest cały czas w ruchu, stąd jego perspektywa jest niesłychanie dynamiczna, zaś wartka akcja wspomnień przypomina wręcz niekiedy powieść przygodową. W jego opisach dominują trasy i nieustanne przemieszczanie się.

Żona Motyla przez przypadek dociera z „meliny” przy ul. Nowiniarskiej 16 do getta w przededniu wybuchu powstania. Małżonkowie spędzają je w schronach. Na uwagę zasługuje niezwykle szczegółowy ich opis. Następnie przez Umschlagplatz małżonkowie trafiają do transportu w kierunku Majdanka. Uciekają z niego, wyskakując z pociągu. Wracają do stolicy i zamieszkują „po aryjskiej stronie”. Ostatecznie trafiają na tzw. „listę palestyńską” i zostają wywiezieni w ramach tzw. „afery” Hotelu Polskiego do Bergen Belsen, gdzie trafiają w lipcu 1943 roku. Obóz ledwo przeżywają, cierpiąc głód. W kwietniu 1945 zostają odesłani transportem w kierunku Magdeburga, ale po drodze wyzwalają ich wojska amerykańskie. Małżonkowie przebywają najpierw we Francji, później w Belgii. Tam, w sanatorium, Motyl spisuje pierwszą część swoich wspomnień. Ostatecznie Symcha i Nadzia pozostają w Belgii, gdzie rodzi się ich syn Pierre. Motyl prowadzi w Brukseli zakład kuśnierski. W latach 60. zostają obywatelami państwa belgijskiego i odwiedzają m.in. Polskę. W związku z pęknięciem tętniaka mózgu Symcha Binem Motyl umiera 20 września 1973 r. w Brukseli. Z kolei jego żona w lutym 2003 roku.

 

Adresy zamieszkania:

– Śliska 18 (od ślubu w 1935 r.)

– Zamenhofa 36–38 (warsztaty szczotkarskie)

– Świętojerska 30 (szop szczotkarzy)

– Nowiniarska 16 (poza gettem)

– Franciszkańska 21 (schron)

– Świętojerska 32 (4 piętro – schron „elity” szczotkarskiej)

– Mokotowska [?] (poza gettem)