NISKA 65 (szop bieliźniarski)

Jechiel Górny

ONI, IV A (11.11.1942)

W „Oksako” na Niskiej ma miejsce akcja. Do blokady tu nie doszło. SS zażądała od firmy 60 krawców. Tymczasem nie wiadomo jeszcze, czy zostali zabrani. (s. 332)

Perec Opoczyński

ONI, II

[Szop bieliźniarski] Zaczynamy opis właśnie od niego, ponieważ wedle naszej oceny jest on szopem wzorcowym, o czym zapewne przekona się też czytelnik. System pracy i jej warunki sprawiają, że zatrudnionych tu opłacanych niewolników czeka powolna i pewna śmierć.
Koncesję na ten szop swego czasu otrzymali panowie Safir, były przewodniczący związku warszawskich bieliźniarzy, i pan Blazer, łódzki majster. Na początku zajęli lokal przy Niskiej 65, w którym zatrudnili około setki bieliźniarzy. Safir był też pierwszym, który sam przekazał do szopu kilka maszyn najnowocześniejszego typu służących do wyrobu modnych koszul frakowych oraz jako dodatek – motor. Wszystko to było warte pięćdziesiąt tysięcy przedwojennych złotych. Praca, ma się rozumieć, był a podporządkowana liczbie zleceń. Zabrano się więc do dzieła.
Postanowiono też, że płaca będzie akordowa, a co za tym idzie, wydłuży się jej czas. Jedenaście, dwanaście, a czasem trzynaście i czternaście godzin na dobę, w zależności od ilości pracy i pilności jej terminów. Wysokości wynagrodzenia nie znano. Żydowscy majstrzy się jeszcze co do tego wahali, ale od początku rozumiano, że będzie mizerne. Jednak kiedy w szopie powstała kuchnia i każdemu robotnikowi przysługiwały dwie porcje zupy dziennie i pół kilograma chleba z marmoladą wraz z czarną kawą (rano ćwiartka chleba i wieczorem druga), nie trzeba było więcej, by przywiązać robotnika do szopu. Nędza Żyda robotnika w okupowanej Polsce była tak wielka, że kawałek chleba dziennie stawał się pięknym sennym marzeniem. Nie bacząc więc na nic, dążył on do tego, by go zdobyć. (Szopy, s. 442–443)

Taka praca musi szybko powalić i rzeczywiście zbiera ofiary: od chwili, w której szop bieliźniarski zajął lokal przy Niskiej 65 do dzisiaj, kiedy znajduje się w wielkim budynku przy Lesznie 72 [błąd autora, właśc. 74, chodzi o tzw. małego Toebbensa], zmarło wycieńczonych głodem i pracą ponad siły siedemdziesiąt procent robotnic! (Szopy, s. 444)