WAWER (poza gettem)
Adam Czerniaków
ONI, I
Tragedia w Wawrze. [28 XII 1939] (s. 57)
Emanuel Ringelblum
ONI, I
W Wawrze rozstrzelano 140, inni mówią 160 ludzi, wśród nich 40 (inni mówią 8) Żydów, za zabicie 2 niemieckich żołnierzy, którzy o 4 nad ranem wyszli na posterunek, a potem znaleziono ich martwych. Żydów, których rozstrzelano, złapano z […] w Międzylesiu itd. Mówią, że z co szóstej willi zabrano właściciela. (s. 39)
Zabójstwo w Wawrze miało miejsce w restauracji. […] bandyci, którzy zabili, ci sami tam polskiego policjanta. Właściciel restauracji wisi do dnia dzisiejszego (31 [?] grudnia) przy swej restauracji. Na […] o powodach powieszenia. Zabici [2] […] broni maszynowej, inni mówią, że reflektorem oświetlano osobno każdego skazanego. Powiadają, że jest 120 rozstrzelanych, w tym 12 Żydów. (s. 39)
Incydent w Wawrze został w pewnej mierze wyjaśniony. Było tak: w restauracji siedział polski bandyta ze swoimi znajomymi. Weszli dwaj żandarmi niemieccy (jeden wachmistrz) i zaczęli wrzeszczeć na Polaków. Tamci wydobyli rewolwery (właściwie jeden [z nich]) i zastrzelili Niemców. Wśród zastrzelonych znajdują się ci bandyci. Ale nadal żąda się wydania zabójcy. Właściciela restauracji kazano ekshumować i powiesić. Ma wisieć 7 dni. (s. 42)
W Wawrze opowiadają, że przy kolejce zatrzymano wszystkich i oglądano ich oficerki. Tych, którzy mieli zabłocone buty, rozstrzelano, gdyż w miejscu, gdzie popełniono mord, było błoto. (s. 47)
Mina Tomkiewicz
F, I
– W Wawrze była zbiorowa egzekucja, rozstrzelano 200 osób, bo w jakiejś karczmie zabito w bójce niemieckiego żandarma – podkreśla Stenia z naciskiem, chcąc w jakiś sposób utrzymać równowagę cierpień (s. 51)
ADRESY:
– Wawer: między Spiżową a Błękitną,
Bibliografia
– Adama Czerniakowa dziennik getta warszawskiego 6 IX 1939 – 23 VII 1942, oprac. Marian Fuks, Warszawa 1983.
– Emanuel Ringelblum, Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy. t. 29: Pisma Emanuela Ringelbluma z getta, oprac. J. Nalewajko-Kulikov, Warszawa 2018.
– Mina Tomkiewicz, Bomby i myszy. Powieść mieszczańska, Warszawa 2020.



