Budowanie Laboratorium Innowacji OPERAS wokół faktycznych potrzeb środowiska naukowego
OPERAS Innovation Lab, laboratorium innowacji europejskiego konsorcjum OPERAS, jest obecnie rozwijane w ramach europejskiego projektu infrastrukturalnego OPERAS-PLUS (2022-2025). Ma być rodzajem hubu, międzynarodowego miejsca spotkań, które pozwala na odnalezienie osób do współpracy, informacji o innowacyjnych projektach w zakresie komunikacji naukowej czy studiów przypadku korzystających z konkretnych rozwiązań technologicznych. Lab stanowi punkt styku dla różnych spojrzeń na innowację, jak również nowych pomysłów wartych uwagi i istniejących rozwiązań, które mogą je wesprzeć.
![Il. 15 Platforma OPERAS Innovation Lab, źródło: lab.operas-eu.org](https://nplp.pl/wp-content/uploads/2023/09/Zrzut-ekranu-2023-09-27-o-12.04.48-1024x671.png)
Il. 15 Platforma OPERAS Innovation Lab, źródło: lab.operas-eu.org
Projekt OPERAS-PLUS jednak nie jest pierwszym krokiem w stronę innowacji wykonanym przez konsorcjum. Podwaliny pod Lab powstały już w poprzednich latach, kiedy – w ramach projektu OPERAS-P – CHC IBL PAN koordynowało obszerne badania społeczności i obecnych oraz potencjalnych użytkowników. Przebadano innowacyjne działania w ramach komunikacji naukowej z różnych perspektyw i aktywności, w tym zarządzania infrastrukturą, modeli biznesowych dla książek, danych, wielojęzyczności, pisania naukowego oraz publikowania, ewaluacji działań badawczych. Przeprowadzono wywiady, ankiety, warsztaty, spotkania grup fokusowych poświęcone tym tematom.
![Il. 16 Osoby badane i uczestniczące w inicjatywach poprzedzających utworzenie OPERAS Innovation Lab, źródło: raport „Future of Scholarly Communication", zenodo.org/record/5017705, oprac. graficzne: Agnieszka Zalotyńska](https://nplp.pl/wp-content/uploads/2014/02/MB-OPERAS-Lab-1-1024x997.jpg)
Il. 16 Osoby badane i uczestniczące w inicjatywach poprzedzających utworzenie OPERAS Innovation Lab, źródło: raport „Future of Scholarly Communication”, oprac. graficzne: Agnieszka Zalotyńska
Wartą podkreślenia była także obszerna analiza istniejących projektów, portali i innych działań w obszarze humanistyki i nauk społecznych, które można było w jakimś zakresie uznać za innowacyjne. Wstępne wyniki poddane konsultacjom z szeroko pojętym środowiskiem naukowym, m.in. w formie paneli eksperckich i poprzez walidację wyników tj. umożliwienie widowni włączenia się do dyskusji oraz skomentowania efektów projektu i zadania dodatkowych pytań (Wnuk 2021)[1].
Ze szczegółami dotyczącymi metodologii, odkryć i wniosków oraz rekomendacji można zapoznać się czytając wieloautorski raport „Future of Scholarly Communication. Forging an inclusive and innovative research infrastructure for scholarly communication in Social Sciences and Humanities” (Avanço i in. 2021). Zawiera on rekomendacje dla różnych interesariuszy – samego konsorcjum OPERAS, instytucji ewaluacyjnych, prowadzących badania, naukowców i naukowczyń.
![Il. 17 Konferencja OPERAS „The Future of Scholarly Communication”](https://nplp.pl/wp-content/uploads/2023/09/Future_of_Scholarly_Communication-1024x470.jpeg)
Il. 17 Konferencja OPERAS „The Future of Scholarly Communication”
Materiały i prezentacje z seminariów są dostępne tutaj.
To właśnie te badania były punktem wyjścia do późniejszego wniosku dla projektu infrastrukturalnego OPERAS-PLUS i wspierania innowacji w publikowaniu naukowym poprzez działania wielotorowe. Z jednej strony, postanowiono stworzyć stronę internetową Labu, swoiste obserwatorium innowacji w komunikacji naukowej w Europie. Z drugiej zaś Laboratorium prowadzi własne działania dotyczące studiów przypadków dotyczących konkretnych wdrożeń projektowych i systemów ewaluacji innowacyjnych rozwiązań. Współpraca z konkretnymi projektami cyfrowymi będzie opierać się na łączeniu ich wykonawców z ekspertami oraz ekspertkami, którzy borykali się z podobnymi problemami i wspólnym poszukiwaniu rozwiązań postawionych problemów.
Istotnym działaniem laboratorium jest również prototypowanie nowatorskich rozwiązań technologicznych i refleksja nad nimi. Tutaj warto przywołać publikacje white paperów OPERAS na stronie konsorcjum w formie living booka, opatrzone wstępem wprowadzającym czytelników do tego specyficznego formatu (Franczak i in. 2021). Dyskusja wokół miejsca, jakie Innovation Lab ma mieć w ramach całej infrastruktury OPERAS nadal trwa i testowane są nie tylko techniczne rozwiązania dla projektów, ale i różne drogi dla samego laboratorium. Pewnym wydaje się jednak, że użytkownik pozostanie w centrum proponowanych rozwiązań i kierunków.